Facebook Libra Geliyor

Facebook yıllardır çözemediği kullanıcıları arası para transfer sorununu kripto para ve blockchain ile çözmeyi planlıyor. Başarırsa alışılmış para politikaları ve finansal altyapı düzenekleri kökünden değişecektir.

Facebook birçokları için sosyal eğlence platformu ya da zaman geçirmenin en sosyal ve en az yorucu hali gibi görülebilir. Bense bu konuda farklı düşünüyorum. Facebook bana göre 1’ler ve 0’lar dünyası üzerinde inşaa edilmiş en büyük ülke! Evet, ülke! Sınırları olmayan, bayrağı ya da resmi dili olmayan bir ülke. Üzerinde büyük bir ekonominin göreceli olarak döndüğü, çok uluslu bir halka sahip, devasa sanal bir ülke.

Facebook 2,5 Milyar kullanıcısıyla dünya nüfusunun neredeyse 1/3’ünü barındırıyor. Böylesi devasa bir topluluğu (Çin’den bile daha büyük bir nüfustan bahsediyoruz) mutlu etmek adına birçok yeni servisi açarken, aynı zamanda bu devasa topluluktan gelir elde edebileceği yeni yöntemler bulmaya çalışıyor. Bu kadar büyük bir topluluğun iletişim ve eğlence ihtiyacını ücretsiz karşıladığınızda ciddi maliyetlere katlanmak durumunda kalırsınız. “Reklam gelirleri ve üçüncü parti uygulamalardan elde edilen gelirler yetmiyor mudur?” diye sorduğunuzu duyar gibiyim. Ne yazık ki Facebook gibi devasa bir ülkenin giderlerini karşılayacak düzeyde değil bu gelirler. O yüzden Facebook zaman zaman değişik gelir modelleri elde edebileceği kanallar yaratmaya çalıştı. Bunlardan ilki Facebook Market’ti ama ne yazık ki, eBay ve Amazon gibi devlerin arasında pazar payı bulamadı. Diğer bir kanal da para transferiydi. Biraz durup düşündüğünüzde 2,5 Milyar insanın her gün ortalama 4,5 saat zaman geçirdiği bir platformda para transferi modelini hayata geçirmeyi başarabilirseniz dünyanın en büyük para transfer ağı olup, bankalara ve Western Union benzeri yapılara bir bir kepenk indirtebilirsiniz. İşin boyutunu daha net idrak edebilmeniz açısından küçük ve basit usulde bir hesap yapalım; Facebook topluluğunun yüzde 10’u (yani 250 Milyon kullanıcı) günde 20 USD’lik gönderim yapsa Facebook üzerinde bir günde (yani 4,5 saatte) 5 Milyar USD para dönüyor demektir. Aslında bu rakamların çok çok üzerinde bir değer öngörülmüştür ama biz minimumda duralım.

Bu hesabı aya vurduğunuzda birçok ülkenin bütçesinden daha büyük ve / veya denk bir para miktarıyla karşılaşırsınız. Yani Facebook bu noktada sadece nüfus olarak değil bütçe olarak da dünyanın en büyük ülkesi diyebiliriz değil mi?

Durum bu olunca Facebook kolları sıvadı ve Facebook Messenger uygulaması üzerinden kullanıcıların birbirleri arasında para transfer edebileceği bir altyapı hazırladı. İlk başlarda küçük bir kesim kullanmaya başladıysa da sistem işliyor, yapılan hesapların tutacağının sinyalleri güçlü bir şekilde geliyordu. Yalnız birçok bakımdan bir dev haline geldiğinizde ister istemez göz ardı ettiğiniz bazı küçük noktalar, zaman içerisinde çok büyük sorunlar haline gelebilir. ABD’de faaliyet gösteren bir şirketseniz küçük gördüğünüz bu dev pürüz IRS (Amerikan Gelir Dairesi diyebiliriz) olabilir mesela! Evet, Facebook’a ilk darbe IRS ve FED üzerinden geldi. Önce globalde kullanıcıları arasında para transfer edemeyeceğini, sonra da bir banka lisansına sahip değilse ABD vatandaşları arasında para transfer edemeyeceğini öğrendi. Bu noktada banka lisansı almak Facebook için teferruattır diye düşünebilirsiniz ancak her şey parayla çözülemiyor ne yazık ki. ABD (ve neredeyse dünyanın geri kalanında) kanunları banka lisansı alan kurumların bankacılık dışında bir faaliyette bulunmasına izin vermez. Dolayısıyla Mark’ın iki seçeneği vardı: Facebook olarak yola devam etmek ya da Facebook’u kapatıp banka olmak! Tahmin edebileceğiniz üzere para transferi hayalini askıya almayı tercih etti. Ama vazgeçmedi. Bank of America’nın desteğiyle ABD içerisinde bazı eyaletlerde ABD vatandaşları arasında para transferi yapılmasını sağlamayı başardı. Ancak bunun için kullanıcıların Bank of America mudisi olması şarttı ve transfer işini aslen Facebook değil Bank of America yapıyordu. Yani bir nevi Facebook kullanıcılarını Bank of America’ya açmış oluyordu.

Bu dönemlerde henüz Bitcoin adını dünyaya duyurmamış, değeri 1 USD bandına bile gelmemişti. Dolayısıyla “şanslı” bir avuç geliştirici ve fütürist dışında Blockchain teknolojisinden haberdar değildi. Üstelik kripto para, ICO, merkezsiz yapılar ya da kitlesel fonlama gibi kavramlar henüz dillere düşmemişti. Facebook da bu kavramlardan bir çıkış kapısı açmayı akıl edemiyordu haliyle.

2017 yılına gelindiğinde Bitcoin, Blockchain ve kripto para kavramları dünyayı sarsmayı başarmıştı. Kendi kaynağını oluşturma mantığı tüm dünyada taban bulmuştu. Artık yolu, suyu hatta yemeği bile olmayan ücra Afrika ülkelerinde bile (kripto para ve Blockchain yasa düzeyinde Afrika ülkelerinde çok ilerlemiştir) Bitcoin borsaları açılmıştı. Yani, Facebook için para transferi konusunda bir kapı aralanmış oldu ve bu kapıyı sonuna açmak adına Facebook kolları sıvadı. İlk hamlesi bir blockchain laboratuvarı kurmak oldu. 2017 yılından beri çalışan bu küçük yapı 2019 yılı başında bir kripto para modeli çıkartmayı başardı. Ancak ortada hala bir pürüz vardı: IRS.

Facebook IRS tarafından onay almak için hala uğraşıyor. Yani kripto parasını (kod adı Libra) faaliyete aldığında da bu süreçlerle boğuşmaya devam edecek. Burada bir es verelim ve perspektifimizi başka bir odağa çevirelim. Facebook Libra coin için şu sıralar büyük kripto para borsalarıyla kulis yapma sürecinde. Yani kripto parasını kendi eliyle satmayı planlamıyor demek ki. Bu zaten ICO anlamına geliyor ve ABD vatandaşlarının ICO süreçlerine katılımı yasak. Bu nedenle IEO (initial exchange offering) metodu oldukça doğru bir hamle. IRS tarafındaki bir diğer sıkıntıysa değerlemedir. Yani arz ettiğiniz kripto paraya atadığınız satış fiyatının altını dolduran bir şeyler arar. Özellikle de IPO yapmış ve dünyanın en büyük iki borsasında (nasdaq ve dow jones) işlem gören bir şirketseniz kripto paranıza değer atarken global piyasaları etkileme gücünüz var demektir. Facebook’un bu pürüzü atlatmak için bulduğu çözüm oldukça akılcı. Libra’nın stable coin olacağını belirten anonim iç kaynaklar, stable coin değerinin de Facebook hisse senetlerine endeksleneceğini söylüyorlar. Yani IRS için yeterli bir dayanak. Fakat burada başka bir sorun var. Kripto para dünyasına adım atmaktan çekinen küçük yatırımcı, devlet politikalarından korkan büyük yatırımcı ve şirketler Facebook’un bu hamlesinden sonra piyasaya giriş yapmayı deneyeceklerdir. O zaman piyasa hem dikeyde hem de yatayda büyüyecek ve bugüne kadar gördüğümüz hacmin kat be kat üzerinde değerleri göreceğiz. Bu durum kime yarayacak? Tabii ki Facebook’a! Çünkü Bitcoin, Ethereum ve Ripple ciddi bir kan kaybı yaşayacak mevcut piyasa Libra coin’e yönelecek, altcoin dünyasının neredeyse yüzde 70’i bu dalgada silinip gidecektir. Facebook ise IPO sürecinde halktan ve serie a yatırımcı tayfasından yarattığı kaynağın kat be katını Libra coin’den elde edecek.

Bu işin görünen kısmı. Bir de görünmeyen kısmı var. Üçüncü parti uygulamaların içerisinde kullanılan “uygulama içi satın al” opsiyonu fiyat paralardan sıyrılıp Libra coin’e dönecek. Facebook’un Market platformu, Amazon ve eBay ile yarışamadığı pastada ciddi boyutlarda dilimlere sahip olacak. Libra coin, Facebook ürünü olan instagram’da fenomenlerin ve reklam gurularının “vergiden muaf” yeni para kaynağı olacak. Evet, doğru okudunuz vergiden muaf! Çünkü kripto paralar henüz ABD ve dünyanın geri kalan ülkelerinin büyük bir kısmında “para” sınıfında değerlendirilmediğinden, kazandığınız Libra coin’i fiyat paralara döndürmediğiniz sürece vergi ödemezsiniz. Hatta kripto paranızı bir borsa aracılığıyla fiyat paraya dönüştürürseniz bu işleminiz bir ticaret olarak görülmediğinden yine vergi ödemezsiniz. Facebook’un bu hamleyle devletlerin en büyük gelir kaynağı kalemlerinden birine el uzattığını görebiliriz. Peki, bunun bir sonucu olacak mı? Bekleyip göreceğiz.

Özetleyecek olursak, Facebook Libra coin ile piyasalarda büyük bir dalgalanma yaratacak. Üstelik 2,5 Milyar kullanıcısının bu parayı benimseyeceğini düşünürsek dünyanın en büyük sanal ülkesinin dünyanın en büyük sanal parasını cebren devletlere kabul ettirme ihtimali de var. Durum bu noktaya varırsa hem eski nesil piyasalar ve borsalar, hem de yeni nesil kripto piyasaları ciddi depremlere gebe olacaktır. Yalnız kaynaklarda telaffuz edilmeyen ama pusulamızda değişikliklere neden olacak bazı teknik verileri de beklemekte fayda var. Mesela Libra bir coin mi olacak yoksa token mi? Eğer coin olmayacak ve Facebook kendine has bir blockchain yapısına sahip olmayacaksa Libra’nın mevcut alt coinlerden hiç bir farkı olmaz ve belki de bu hamle Facebook’u piyasalarda dibe bile çekebilir. Daha net öngörülerde bulunabilmek için biraz daha teknik veriye ihtiyacımız olacak. Konuda gelişmeler oldukça buradan yeni öngörülerimi paylaşacağım.

Bir cevap yazın

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir